ਕਸੋਲ ਦਾ ਹਰ ਸੜਕੀ ਸਫ਼ਰ ਭੁੰਤਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ — ਲਗਭਗ 1,100 ਮੀਟਰ ’ਤੇ ਇੱਕ ਰੁੱਝਿਆ ਜੰਕਸ਼ਨ ਕਸਬਾ ਜਿੱਥੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦਰਿਆ ਬਿਆਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ–ਮਨਾਲੀ ਹਾਈਵੇ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਘਾਟੀ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਸੋਲ ਵਾਲੀ ਸੜਕ ਸੰਗਮ ’ਤੇ ਇੱਕ ਪੁਲ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਮੁੜਦੀ ਹੈ।
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਕੁੱਲੂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਬੱਸ ਅੱਡਾ, ਹਸਪਤਾਲ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਅਕਤੂਬਰ ਇੱਥੇ ਹਫ਼ਤਾ ਭਰ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਕੁੱਲੂ ਦੁਸਹਿਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਪੂਰੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ — ਪਾਰਵਤੀ ਘਾਟੀ ਸਮੇਤ — ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਜਲੂਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਲਿਆਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਭੁੰਤਰ ਅਤੇ ਕੁੱਲੂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਰੀਏ
ਸੰਗਮ ਵੇਖੋ
ਭੁੰਤਰ ਦੇ ਪੁਲ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਸਲੇਟੀ-ਹਰੇ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਬਿਆਸ ਨਾਲ ਮਿਲਦਿਆਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਕਸੋਲ ਵਾਲੀ ਬੱਸ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਿਆਂ ਇਹ ਪੰਜ ਮਿੰਟ ਦਾ ਪੜਾਅ ਹੈ।
ਬਿਜਲੀ ਮਹਾਦੇਵ ਚੜ੍ਹੋ
ਸੰਗਮ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਧਾਰ ’ਤੇ, ਲਗਭਗ 2,460 ਮੀਟਰ ’ਤੇ, ਇਹ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ ਆਪਣੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਉੱਚੇ ਥੰਮ੍ਹ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਸਮਾਨੀ ਬਿਜਲੀ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ। ਕੁੱਲੂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸੜਕ ਬਹੁਤਾ ਰਾਹ ਚੜ੍ਹਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੌੜੀਆਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦੀ ਪੈਦਲ ਚੜ੍ਹਾਈ ਹੈ। ਨਜ਼ਾਰੇ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਘਾਟੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕੁੱਲੂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਰੀਦਦਾਰੀ ਕਰ ਲਓ
ਕੁੱਲੂ ਦਾ ਅਖਾੜਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਢਾਲਪੁਰ ਉਹ ਥਾਵਾਂ ਹਨ ਜਿੱਥੋਂ ਇਲਾਕੇ ਦੀਆਂ ਹੱਥ-ਖੱਡੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਲਾਂ ਅਤੇ ਟੋਪੀਆਂ ਵਾਜਬ ਭਾਅ ’ਤੇ ਖ਼ਰੀਦੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਕਦੀ ਕਢਵਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਭੁੱਲ ਗਏ ਹੋ ਉਹ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਬਿਆਸ ਵਿੱਚ ਰਾਫ਼ਟਿੰਗ
ਕੁੱਲੂ ਦੁਆਲੇ ਬਿਆਸ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ (ਤਕਰੀਬਨ ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ ਜੂਨ ਅਤੇ ਬਰਸਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ) ਹਿਮਾਚਲ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਾਫ਼ਟਿੰਗ ਰੂਟ ਹਨ। ਸਿਰਫ਼ ਲਾਇਸੈਂਸਸ਼ੁਦਾ ਆਪਰੇਟਰ ਹੀ ਵਰਤੋ ਅਤੇ ਹੈਲਮਟ ਤੇ ਲਾਈਫ਼ ਜੈਕੇਟ ਪਾਓ।
ਅੱਗੇ ਮਨਾਲੀ ਜਾਓ
ਮਨਾਲੀ ਭੁੰਤਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 50 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਹੈ। ਇਹ ਕਸੋਲ ਨਾਲ ਸੁਭਾਵਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਸਾਡੇ ਟੂਰ ਪੰਨੇ ’ਤੇ ਮਨਾਲੀ ਦੇ ਡੇ-ਟ੍ਰਿਪ ਵੇਖੋ।

ਭੁੰਤਰ ਅਤੇ ਕੁੱਲੂ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚੀਏ
- ਬੱਸ ਰਾਹੀਂ: ਦਿੱਲੀ–ਮਨਾਲੀ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ–ਮਨਾਲੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਬੱਸਾਂ ਭੁੰਤਰ ਰੁਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੰਡਕਟਰ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿਓ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉੱਥੇ ਉੱਤਰਨਾ ਹੈ।
- ਹਵਾਈ ਰਸਤੇ: ਕੁੱਲੂ–ਮਨਾਲੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ (ਭੁੰਤਰ) ਦਾ ਰਨਵੇ ਛੋਟਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਉਡਾਣਾਂ ਸੀਮਤ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ।
- ਅੱਗੇ ਕਸੋਲ ਲਈ: ਮਣੀਕਰਨ ਅਤੇ ਬਰਸ਼ੈਣੀ ਦੀਆਂ ਲੋਕਲ ਬੱਸਾਂ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਭੁੰਤਰ ਬੱਸ ਅੱਡੇ ਤੋਂ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਟੈਕਸੀਆਂ ਅੱਡੇ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ’ਤੇ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਸੋਲ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚੀਏ ਵੇਖੋ।
ਸਥਾਨਕ ਸੁਝਾਅ
- ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਰਾਤ ਦੀਆਂ ਬੱਸਾਂ ਸਵੇਰੇ ਸਵਖਤੇ ਭੁੰਤਰ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ ਹਨ। ਚਾਹ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਉੱਪਰ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਲੋਕਲ ਬੱਸਾਂ ਪਹੁ-ਫੁਟਾਲੇ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ।
- ਇੱਥੋਂ ਦੇ ATM ਵਰਤ ਲਓ। ਘਾਟੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਕਦੀ ਲਈ ਇਹ ਆਖ਼ਰੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਥਾਂ ਹੈ।
- ਬਰਸਾਤ ਵਿੱਚ, ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੱਸ ਅੱਡੇ ’ਤੇ ਕਸੋਲ ਵਾਲੀ ਸੜਕ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛ ਲਓ।
- ਜੇ ਟ੍ਰਿਪ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਅੱਧਾ ਦਿਨ ਵਾਧੂ ਹੈ, ਤਾਂ ਭੁੰਤਰ ਵਿੱਚ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਨਾਲੋਂ ਬਿਜਲੀ ਮਹਾਦੇਵ ਇਸ ਦੀ ਬਿਹਤਰ ਵਰਤੋਂ ਹੈ।
ਭੁੰਤਰ ਅਤੇ ਕੁੱਲੂ ਵਾਲੇ ਟੂਰ
ਇਹ ਗਾਈਡ ਵਾਲੇ ਟ੍ਰਿਪ ਭੁੰਤਰ ਅਤੇ ਕੁੱਲੂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ:
ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਟੂਰ ਕੁੱਲੂ ਤੋਂ: 4 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਮਨਾਲੀ ਅਤੇ ਰੋਹਤਾਂਗ ਪਾਸ ਟੂਰ
ਚਾਰ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਰਕਟ ਜੋ ਕੁੱਲੂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ — ਸੌਖਾ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਭੁੰਤਰ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਹੋ ਜਾਂ ਹੁਣੇ ਕਸੋਲ ਤੋਂ ਉੱਤਰੇ ਹੋ — ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਣੀਕਰਨ, ਮਨਾਲੀ ਦੇ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਰੋਹਤਾਂਗ ਪਾਸ ਵੱਲ ਦੀ ਸੈਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਦੱਰਾ ਸਿਰਫ਼ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਮਿਟ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਬੁੱਕ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਪੱਕਾ ਕਰ ਲਓ ਕਿ ਕੀ-ਕੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
- ਕੁੱਲੂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਭੁੰਤਰ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੇ ਨੇੜੇ
- ਮਣੀਕਰਨ ਦੀ ਫੇਰੀ ਸ਼ਾਮਲ
- ਮਨਾਲੀ ਦੇ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਰੋਹਤਾਂਗ ਪਾਸ ਦੀ ਸੈਰ
ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਡੇ-ਟ੍ਰਿਪ ਮਨਾਲੀ ਤੋਂ ਕਸੋਲ ਅਤੇ ਮਣੀਕਰਨ ਦਾ ਪੂਰੇ ਦਿਨ ਦਾ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਟੂਰ
ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮਨਾਲੀ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰੇ ਹੋ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਦਿਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਾਰ ਅਤੇ ਡਰਾਈਵਰ ਵਾਲਾ ਇਹ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਟ੍ਰਿਪ ਪਾਰਵਤੀ ਘਾਟੀ ਦੇ ਦੋ ਜ਼ਰੂਰੀ ਪੜਾਅ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਉਬਲਦੇ ਚਸ਼ਮਿਆਂ ਵਾਲਾ ਤੀਰਥ ਅਸਥਾਨ ਮਣੀਕਰਨ ਅਤੇ ਕਸੋਲ ਦੇ ਦਰਿਆ ਕੰਢੇ ਵਾਲੇ ਕੈਫ਼ੇ। ਪਿਕਅੱਪ ਉਪਲਬਧ ਹੈ ਅਤੇ ਰਫ਼ਤਾਰ ਤੁਸੀਂ ਖ਼ੁਦ ਤੈਅ ਕਰਦੇ ਹੋ।
- ਕੁੱਲੂ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਹੇਠਾਂ ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਤੰਗ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਦਾ ਸਫ਼ਰ
- ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮਣੀਕਰਨ ਸਾਹਿਬ, ਲੰਗਰ ਅਤੇ ਗਰਮ ਚਸ਼ਮੇ
- ਕਸੋਲ ਵਿੱਚ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਖਾਣੇ ਅਤੇ ਦਰਿਆ ਕੰਢੇ ਸੈਰ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਸਮਾਂ
ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਟੂਰ ਮਨਾਲੀ ਅਤੇ ਕੁੱਲੂ ਵਾਈਲਡਲਾਈਫ਼ ਸੈਂਕਚੁਰੀ ਟੂਰ (5 ਦਿਨ)
ਮਨਾਲੀ ਅਤੇ ਕੁੱਲੂ ਦਾ ਕੁਦਰਤ ’ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਟੂਰ, ਖਾਣੇ ਅਤੇ ਪਿਕਅੱਪ ਸਮੇਤ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੂਰੀ ਕੁੱਲੂ ਘਾਟੀ ਇੱਕੋ ਆਪਰੇਟਰ ਸੰਭਾਲੇ ਅਤੇ ਕਸੋਲ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਜੋੜ ਲੈਣ।
- ਮਨਾਲੀ ਅਤੇ ਕੁੱਲੂ ਘਾਟੀ ਦੁਆਲੇ ਪੰਜ ਦਿਨ
- ਜੰਗਲ, ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਅਤੇ ਘਾਟੀ ਦੇ ਵਿਊਪੁਆਇੰਟ
- ਖਾਣਾ ਸ਼ਾਮਲ, ਪਿਕਅੱਪ ਉਪਲਬਧ
ਐਡਵੈਂਚਰ ਗਤੀਵਿਧੀ ਮਨਾਲੀ: ਘਾਟੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਟੇਕ-ਆਫ਼ ਪੁਆਇੰਟ ਤੋਂ ਪੈਰਾਗਲਾਈਡਿੰਗ
ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਤੰਗ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਪੈਰਾਗਲਾਈਡਿੰਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਵਿਕਲਪ ਹੈ: ਕੁੱਲੂ ਘਾਟੀ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਚੇ ਲਾਂਚ ਪੁਆਇੰਟ ਤੱਕ ਜੀਪ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਅਤੇ ਲਾਇਸੈਂਸਸ਼ੁਦਾ ਪਾਇਲਟ ਨਾਲ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਟੈਂਡਮ ਉਡਾਣ। ਉਡਾਣਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੌਸਮ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ।
- ਲਗਭਗ 8,000 ਫੁੱਟ ’ਤੇ ਟੇਕ-ਆਫ਼ ਤੱਕ ਜੀਪ ਦੀ ਸਵਾਰੀ
- ਲਾਇਸੈਂਸਸ਼ੁਦਾ ਪਾਇਲਟ ਨਾਲ ਟੈਂਡਮ ਉਡਾਣ
- ਕਿਸੇ ਤਜਰਬੇ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ



