ਮਲਾਣਾ ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਦੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ, ਚੰਦਰਖਣੀ ਅਤੇ ਦੇਓ ਟਿੱਬਾ ਪਹਾੜੀ ਲੜੀਆਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ, ਲਗਭਗ 2,650 ਮੀਟਰ ’ਤੇ ਇੱਕ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਪਠਾਰ ’ਤੇ ਵਸਿਆ ਹੈ। ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ ਇਹ ਆਪਣੇ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਤੋਂ ਕੱਟਿਆ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ, ਕਣਾਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਜਮਲੂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਹੇਠ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ।
ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਬਾਹਰਲਿਆਂ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਅਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਸੈਲਾਨੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਸ਼ਾਨਬੱਧ ਰਾਹ ’ਤੇ ਤੁਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਲੋਕਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ, ਮੰਦਰਾਂ ਜਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਲਾ ਸਕਦੇ। ਬੋਰਡਾਂ ’ਤੇ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਜੁਰਮਾਨੇ ਸਾਫ਼ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਕਿ ਮਲਾਣਾ ਦੇ ਲੋਕ ਸਿਕੰਦਰ ਮਹਾਨ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀ ਔਲਾਦ ਹਨ; ਇਹ ਇੱਕ ਦੰਦ-ਕਥਾ ਹੈ, ਸਥਾਪਿਤ ਇਤਿਹਾਸ ਨਹੀਂ।
ਮਲਾਣਾ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਰੀਏ
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚੋਂ ਤੁਰੋ — ਧਿਆਨ ਨਾਲ
ਪਿੰਡ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਅਤੇ ਉੱਪਰਲੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੱਥਰ ਦੇ ਰਾਹ ’ਤੇ ਚੱਲੋ। ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖੋ, ਕੰਧਾਂ ਅਤੇ ਪੌੜੀਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੋ, ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਲੰਘਣ ਦੇਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਹੋ ਜਾਓ। ਜੇ ਕੁਝ ਖ਼ਰੀਦੋ ਤਾਂ ਪੈਸੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਹੇਠਾਂ ਰੱਖ ਦਿਓ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਕਹੇ ਉਵੇਂ ਕਰੋ।
ਮੰਦਰ ਰਾਹ ਤੋਂ ਹੀ ਵੇਖੋ
ਜਮਲੂ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਹੋਰ ਦੇਵ-ਅਸਥਾਨ ਕੁੱਲੂ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਨੱਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਵਧੀਆ ਨਮੂਨੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ’ਤੇ ਸਿੰਗ ਅਤੇ ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਟੰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਹ ਤੋਂ ਹੀ ਨਿਹਾਰੋ। ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀ ਫ਼ੋਟੋ ਖਿੱਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁੱਛੋ, ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਇਜਾਜ਼ਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਫ਼ੋਟੋ ਨਾ ਖਿੱਚੋ।
ਪਿੰਡ ਪਰਿਸ਼ਦ ਨੂੰ ਸਮਝੋ
ਮਲਾਣਾ ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉੱਪਰਲੀ ਅਤੇ ਹੇਠਲੀ ਪਰਿਸ਼ਦ ਜਮਲੂ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਝਗੜੇ ਨਿਬੇੜਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਲੋਕਤੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਇੱਕ ਮਾਣ ਵਾਲਾ ਸਥਾਨਕ ਦਾਅਵਾ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਗਾਈਡ ਤੋਂ ਸੁਣਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਪਿੰਡ ਤੱਕ ਦੀ ਪੈਦਲ ਚੜ੍ਹਾਈ
ਸੜਕ ਦੇ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਰਾਹ ਮਲਾਣਾ ਨਾਲੇ ਤੱਕ ਉੱਤਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਿੰਡ ਤੱਕ ਖੜ੍ਹਾ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਦੇ ਲਗਭਗ 1–1.5 ਘੰਟੇ। ਤੰਗ ਘਾਟੀ ਅਤੇ ਹਾਈਡਰੋ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਾਲੀ ਘਾਟੀ ਦੇ ਨਜ਼ਾਰੇ ਇਸ ਤਜਰਬੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ।
ਮਲਾਣਾ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚੀਏ
- ਸੜਕ ਰਾਹੀਂ: ਭੁੰਤਰ–ਕਸੋਲ ਸੜਕ ’ਤੇ ਪੈਂਦੇ ਜਰੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਲਿੰਕ ਸੜਕ ਮਲਾਣਾ ਦੇ ਸੜਕ-ਸਿਰੇ ਤੱਕ ਚੜ੍ਹਦੀ ਹੈ (ਜਰੀ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 20 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)। ਕੋਈ ਨਿਯਮਿਤ ਬੱਸ ਨਹੀਂ; ਜਰੀ ਜਾਂ ਕਸੋਲ ਤੋਂ ਟੈਕਸੀ ਕਰੋ ਅਤੇ ਉਡੀਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੈਅ ਕਰ ਲਓ।
- ਪੈਦਲ: ਸੜਕ ਦੇ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 1–1.5 ਘੰਟੇ ਦੀ ਖੜ੍ਹੀ ਪੈਦਲ ਚੜ੍ਹਾਈ ਹੈ। ਢੰਗ ਦੇ ਬੂਟ ਪਾਓ।
- ਸੜਕ ਦੀ ਹਾਲਤ: ਮਲਾਣਾ ਸੜਕ ਅਤੇ ਹਾਈਡਰੋ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਪਿਛਲੀਆਂ ਬਰਸਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਬੱਦਲ ਫਟਣ ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਤਾ ਕਰ ਲਓ ਕਿ ਸੜਕ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਹੈ।
- ਉੱਚੇ ਰਾਹ: ਚੰਦਰਖਣੀ ਦੱਰੇ (ਨੱਗਰ ਤੋਂ) ਅਤੇ ਰਸੋਲ ਦੱਰੇ ਉੱਤੋਂ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਪਗਡੰਡੀਆਂ ਪੂਰੇ ਦਿਨ ਦੇ ਟ੍ਰੈਕ ਹਨ, ਸਿਰਫ਼ ਗਾਈਡ ਵਾਲੇ ਗਰੁੱਪਾਂ ਲਈ।
ਸਥਾਨਕ ਸੁਝਾਅ
- ਕਿਸੇ ਕੰਧ, ਮੰਦਰ ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ’ਤੇ ਮੌਕੇ ’ਤੇ ਹੀ ਜੁਰਮਾਨਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬੋਰਡਾਂ ਦੀ ਹੂ-ਬ-ਹੂ ਪਾਲਣਾ ਕਰੋ ਤਾਂ ਕੋਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗੀ।
- ਬਾਹਰਲਿਆਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਾਤ ਰੁਕਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ; ਗੈਸਟਹਾਊਸ ਇਸ ਦੀ ਹੱਦ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹਨ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਪਤਾ ਕਰੋ।
- ਮਲਾਣਾ ਦਾ ਨਾਂ ਭੰਗ (ਕੈਨਾਬਿਸ) ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਉਗਾਉਣਾ, ਖ਼ਰੀਦਣਾ ਜਾਂ ਕੋਲ ਰੱਖਣਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜਦਾਰੀ ਜੁਰਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਉੱਤਰਦਿਆਂ ਪੁਲਿਸ ਗੱਡੀਆਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ੀ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
- ਅਜਿਹੇ ਸਥਾਨਕ ਗਾਈਡ ਨਾਲ ਜਾਓ ਜੋ ਰਿਵਾਜ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ — ਇਸ ਨਾਲ ਫੇਰੀ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਵੀ ਸੌਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਲਈ ਵੀ।
- ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਖਾਣ ਲਈ ਕੁਝ ਹਲਕਾ-ਫੁਲਕਾ ਨਾਲ ਲਿਆਓ; ਖਾਣੇ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਵਿਕਲਪਾਂ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨਾ ਰੱਖੋ।
ਮਲਾਣਾ ਵਾਲੇ ਟੂਰ
ਇਹ ਗਾਈਡ ਵਾਲੇ ਟ੍ਰਿਪ ਮਲਾਣਾ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ:
ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਟ੍ਰੈਕ ਕਸੋਲ–ਕੁੱਲੂ ਐਸਕੇਪ: ਸਥਾਨਕ ਰੰਗ ਵਾਲਾ 6 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਬੈਕਪੈਕਰ ਟ੍ਰੈਕ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲੰਮਾ ਅਤੇ ਧੀਮਾ ਵਿਕਲਪ ਜੋ ਖੀਰਗੰਗਾ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਤ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਤੁਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਕਸੋਲ ਅਤੇ ਕੁੱਲੂ ਖੇਤਰ ਦੁਆਲੇ ਛੇ ਦਿਨ ਦੀਆਂ ਪਗਡੰਡੀਆਂ, ਦਰਿਆ ਕੰਢੇ ਕੈਂਪ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਗਰੁੱਪ ਵਜੋਂ ਖਾਣੇ ਸਮੇਤ। ਬੁੱਕ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ GetYourGuide ’ਤੇ ਦਿਨ-ਬ-ਦਿਨ ਦਾ ਰੂਟ ਵੇਖ ਲਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੱਕਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਆਪਰੇਟਰ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ।
- ਕੁੱਲੂ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਪਗਡੰਡੀਆਂ ’ਤੇ ਛੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਪੰਜ ਰਾਤਾਂ
- ਦਰਿਆ ਕੰਢੇ ਕੈਂਪ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਮੇਜ਼ਬਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਂ
- ਖਾਣਾ ਸ਼ਾਮਲ, ਪਿਕਅੱਪ ਉਪਲਬਧ
ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਡੇ-ਟ੍ਰਿਪ ਮਨਾਲੀ ਤੋਂ ਕਸੋਲ ਅਤੇ ਮਣੀਕਰਨ ਦਾ ਪੂਰੇ ਦਿਨ ਦਾ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਟੂਰ
ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮਨਾਲੀ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰੇ ਹੋ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਦਿਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਾਰ ਅਤੇ ਡਰਾਈਵਰ ਵਾਲਾ ਇਹ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਟ੍ਰਿਪ ਪਾਰਵਤੀ ਘਾਟੀ ਦੇ ਦੋ ਜ਼ਰੂਰੀ ਪੜਾਅ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਉਬਲਦੇ ਚਸ਼ਮਿਆਂ ਵਾਲਾ ਤੀਰਥ ਅਸਥਾਨ ਮਣੀਕਰਨ ਅਤੇ ਕਸੋਲ ਦੇ ਦਰਿਆ ਕੰਢੇ ਵਾਲੇ ਕੈਫ਼ੇ। ਪਿਕਅੱਪ ਉਪਲਬਧ ਹੈ ਅਤੇ ਰਫ਼ਤਾਰ ਤੁਸੀਂ ਖ਼ੁਦ ਤੈਅ ਕਰਦੇ ਹੋ।
- ਕੁੱਲੂ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਹੇਠਾਂ ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਤੰਗ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਦਾ ਸਫ਼ਰ
- ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮਣੀਕਰਨ ਸਾਹਿਬ, ਲੰਗਰ ਅਤੇ ਗਰਮ ਚਸ਼ਮੇ
- ਕਸੋਲ ਵਿੱਚ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਖਾਣੇ ਅਤੇ ਦਰਿਆ ਕੰਢੇ ਸੈਰ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਸਮਾਂ
