ਕਸੋਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਬਰਸਾਤ ਗਾਈਡ

ਕਸੋਲ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਫੇਰੀਆਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦੇ ਲੰਘਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਗ਼ਲਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਾਰਨ ਲਗਭਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੰਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਬਰਸਾਤ ਦਾ ਮੌਸਮ, ਦਰਿਆ, ਇਕੱਲੇ ਟ੍ਰੈਕ ਕਰਨਾ, ਸੜਕ ਜਾਂ ਨਸ਼ੇ। ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪਤਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਤੁਹਾਡੀ ਯਾਤਰਾ ਖ਼ਰਾਬ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ।

ਮੌਸਮ ਅਨੁਸਾਰ ਖ਼ਤਰੇ

ਬਰਸਾਤ: ਢਿੱਗਾਂ ਅਤੇ ਅਚਾਨਕ ਹੜ੍ਹ

ਜੁਲਾਈ ਤੋਂ ਅੱਧ-ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ ਕੁੱਲੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ, ਕਦੇ-ਕਦੇ ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ, ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸੜਕਾਂ ਦੇ ਉੱਪਰ ਦੀਆਂ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਢਲਾਣਾਂ ਖਿਸਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਾਸੇ ਦੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਫਟਣ ਨਾਲ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨਾਲੇ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਮਲਬੇ ਦੀ ਕੰਧ ਹੇਠਾਂ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹਾਲ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੜ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪੁਲ, ਹਾਈਵੇ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਅਤੇ ਹਾਈਡਰੋ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਤਬਾਹ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀ ਕਈ-ਕਈ ਦਿਨ ਫਸੇ ਰਹੇ ਹਨ।

• ਭਾਰਤ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਖ਼ਬਰਾਂ ਰੋਜ਼ ਵੇਖੋ। ਔਰੇਂਜ ਅਤੇ ਰੈੱਡ ਅਲਰਟ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲਓ।
• ਸਿਰਫ਼ ਦਿਨ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਰ ਕਰੋ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਦੌਰਾਨ ਜਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਕਦੇ ਨਹੀਂ।
• ਢਿੱਲੀਆਂ ਢਲਾਣਾਂ ਹੇਠ, ਨਾਲਿਆਂ ਦੇ ਤਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ’ਤੇ ਨਾ ਰੁਕੋ, ਨਾ ਗੱਡੀ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰੋ ਅਤੇ ਨਾ ਕੈਂਪ ਲਾਓ।
• ਜੇ ਸੜਕ ਬੰਦ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰੋ। ਖਿਸਕ ਰਹੀ ਢਿੱਗ ਉੱਤੋਂ ਪੈਦਲ ਨਾ ਲੰਘੋ।
• ਵਾਪਸੀ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਵਾਧੂ ਦਿਨ ਰੱਖੋ, ਅਤੇ ਬਦਲੀਆਂ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਟਿਕਟਾਂ ਬੁੱਕ ਕਰੋ।
• ਵਾਧੂ ਨਕਦੀ, ਪਾਵਰ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਰੱਖੋ; ਜਦੋਂ ਸੜਕਾਂ ਬੰਦ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ATM ਅਤੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਵੀ ਜਵਾਬ ਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
• ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਦੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਮੰਨੋ, ਪਗਡੰਡੀਆਂ ਦੀ ਬੰਦੀ ਸਮੇਤ।

ਪਾਰਵਤੀ ਦਰਿਆ

ਦਰਿਆ ਸੱਦਦਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਨਲੇਵਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਦਾ ਹੈ, ਬੇਹੱਦ ਠੰਢਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿੰਨਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਉਸ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਤੇਜ਼ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਦੇ ਹਾਈਡਰੋ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉੱਪਰ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਪੱਧਰ ਅਚਾਨਕ ਚੜ੍ਹ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੰਢੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੱਥਰਾਂ ’ਤੇ ਫ਼ੋਟੋਆਂ ਖਿੱਚਦੇ ਲੋਕ ਰੁੜ੍ਹ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

• ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਾ ਤੈਰੋ, ਨਾ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੜੋ ਅਤੇ ਨਾ ਨਹਾਓ।
• ਗਿੱਲੇ ਅਤੇ ਕਾਈ ਵਾਲੇ ਪੱਥਰਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੋ; ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਂਹ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ।
• ਦਰਿਆ ਦੇ ਤਲ ਵਿਚਲੇ ਰੇਤ ਦੇ ਟਿੱਬਿਆਂ ਜਾਂ ਟਾਪੂਆਂ ’ਤੇ ਕਦੇ ਕੈਂਪ ਨਾ ਲਾਓ।

ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ

ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਪਾਰਵਤੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰੈਕਰ, ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ, ਲਾਪਤਾ ਹੋਏ ਹਨ। ਸਾਂਝੀ ਗੱਲ ਹੈ ਇਕੱਲੇ ਤੁਰਨਾ, ਮੁੱਖ ਪਗਡੰਡੀ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਜਾਂ ਦਿਨ ਢਲੇ।

• ਕਦੇ ਇਕੱਲੇ ਟ੍ਰੈਕ ਨਾ ਕਰੋ। ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਰਲ ਜਾਓ ਜਾਂ ਸਥਾਨਕ ਗਾਈਡ ਲਓ।
• ਆਪਣਾ ਰੂਟ ਅਤੇ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਨ ਸਮਾਂ ਆਪਣੇ ਗੈਸਟਹਾਊਸ ਨੂੰ ਦੱਸ ਕੇ ਜਾਓ, ਅਤੇ ਚੈੱਕ ਪੋਸਟਾਂ ’ਤੇ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰੋ।
• ਜਲਦੀ ਨਿਕਲੋ ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਗਡੰਡੀ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਆਓ।
• ਮੁੱਖ ਰਾਹ ’ਤੇ ਹੀ ਰਹੋ; ਖੜ੍ਹੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਰਟਕੱਟਾਂ ’ਤੇ ਹੀ ਲੋਕ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ।
• ਮੀਂਹ, ਬਰਫ਼ ਜਾਂ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਆਓ। ਪਗਡੰਡੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਿਨ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ।
• ਸ਼ਰਾਬ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰੈਕ ਨਾ ਕਰੋ।

ਪਗਡੰਡੀਆਂ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਸਾਡੀ ਟ੍ਰੈਕ ਗਾਈਡ ਵਿੱਚ ਹਨ।

ਉੱਚਾਈ

ਕਸੋਲ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਇੰਨੇ ਨੀਵੇਂ ਹਨ ਕਿ ਉੱਚਾਈ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਖੀਰਗੰਗਾ (ਲਗਭਗ 2,950 ਮੀਟਰ) ’ਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਹਲਕਾ ਸਿਰ ਦਰਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰ ਪਾਸ (ਲਗਭਗ 4,200 ਮੀਟਰ) ਅਤੇ ਪਿਨ ਪਾਰਵਤੀ (5,319 ਮੀਟਰ) ਇੰਨੇ ਉੱਚੇ ਹਨ ਕਿ ਐਕਿਊਟ ਮਾਊਂਟੇਨ ਸਿਕਨੈੱਸ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ: ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੜ੍ਹੋ, ਖ਼ੂਬ ਪਾਣੀ ਪੀਓ, ਅਤੇ ਜੇ ਸਿਰ ਦਰਦ, ਜੀਅ ਕੱਚਾ ਹੋਣਾ, ਚੱਕਰ ਜਾਂ ਆਰਾਮ ਕਰਦਿਆਂ ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਨਾ ਵਧਦਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਹੇਠਾਂ ਉੱਤਰ ਆਓ। ਹੇਠਾਂ ਉੱਤਰਨਾ ਹੀ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਇਲਾਜ ਹੈ।

ਗਰਮ ਚਸ਼ਮੇ

ਮਣੀਕਰਨ ਦੇ ਚਸ਼ਮੇ ਲਗਭਗ ਉਬਾਲ ਦੇ ਦਰਜੇ ’ਤੇ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਸਿਰਫ਼ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਰੱਖੇ ਕੁੰਡ ਹੀ ਵਰਤੋ, ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਪਮਾਨ ਪਰਖੋ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਹੀ ਅੰਦਰ ਬੈਠੋ ਅਤੇ ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਿਲ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਹੈ ਜਾਂ ਤੁਸੀਂ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਚੋ।

ਸੜਕ ’ਤੇ

• ਪਹਾੜੀ ਬੱਸਾਂ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਝਟਕਿਆਂ ਨਾਲ ਚਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਫ਼ਰ ਵਿੱਚ ਜੀਅ ਕੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅੱਗੇ ਬੈਠੋ ਅਤੇ ਦਵਾਈ ਲੈ ਲਓ।
• ਕਸੋਲ ਵਾਲੀ ਸੜਕ ’ਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਤੋਂ ਬਚੋ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ।
• ਜੇ ਸਕੂਟਰ ਜਾਂ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਕਿਰਾਏ ’ਤੇ ਲਓ ਤਾਂ ਹੈਲਮਟ ਪਾਓ, ਲਾਇਸੈਂਸ ਨਾਲ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਪੀ ਕੇ ਨਾ ਚਲਾਓ।
• ਚੱਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਟੈਕਸੀ ਦਾ ਕਿਰਾਇਆ ਤੈਅ ਕਰ ਲਓ।

ਨਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਬਾਰੇ ਸਿੱਧੀ-ਸਾਫ਼ ਗੱਲ

ਭੰਗ (ਕੈਨਾਬਿਸ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਸ਼ੀਸ਼ ਜਾਂ ਚਰਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ), ਅਤੇ ਹਰ ਹੋਰ ਨਸ਼ੀਲਾ ਪਦਾਰਥ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਾਰਕੋਟਿਕ ਡਰੱਗਜ਼ ਐਂਡ ਸਾਈਕੋਟ੍ਰੋਪਿਕ ਸਬਸਟੈਂਸਿਜ਼ ਐਕਟ, 1985 ਅਧੀਨ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਸੋਲ, ਤੋਸ਼ ਅਤੇ ਮਲਾਣਾ ਵਿੱਚ ਬਿਲਕੁਲ ਉਵੇਂ ਹੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ। ਮਾਤਰਾ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਸਜ਼ਾ ਜੁਰਮਾਨੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਲੰਮੀ ਕੈਦ ਤੱਕ ਹੈ, ਜ਼ਮਾਨਤ ਔਖੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੇਸ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਪੁਲਿਸ ਭੁੰਤਰ–ਕਸੋਲ ਸੜਕ ’ਤੇ ਨਾਕੇ ਲਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗੱਡੀਆਂ ਤੇ ਬੈਗਾਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ੀ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ’ਤੇ ਵੀ ਇਹੀ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਲਈ ਵੀ ਨਸ਼ਾ ਨਾ ਖ਼ਰੀਦੋ, ਨਾ ਕੋਲ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਨਾ ਢੋਓ, ਅਤੇ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਣਜਾਣ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਾਲਾ ਖਾਣਾ ਜਾਂ ਡ੍ਰਿੰਕ ਨਾ ਲਓ। ਇਹ ਸਾਈਟ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।

ਨਿੱਜੀ ਸੁਰੱਖਿਆ

• ਕਸੋਲ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਕੱਲੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ, ਔਰਤਾਂ ਸਮੇਤ, ਮਿਲਣਸਾਰ ਹੈ। ਤਾਜ਼ਾ ਚੰਗੇ ਰਿਵਿਊ ਵਾਲੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਚੁਣੋ।
• ਰਾਤ ਨੂੰ ਛਲਾਲ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲੀ ਰਾਹ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਬੱਤੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਰ ਪਗਡੰਡੀਆਂ ’ਤੇ ਇਕੱਲੇ ਨਾ ਤੁਰੋ।
• ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਡ੍ਰਿੰਕ ’ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਵਾਪਸ ਜਾਓ।
• ਆਪਣਾ ਪਾਸਪੋਰਟ, ਨਕਦੀ ਅਤੇ ਫ਼ੋਨ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਜਾਂ ਤਾਲੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ; ਕਮਰਿਆਂ ਅਤੇ ਤੰਬੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛੋਟੀ-ਮੋਟੀ ਚੋਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
• ਆਵਾਰਾ ਕੁੱਤੇ ਅਤੇ ਬਾਂਦਰ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੇੜਿਆ ਨਾ ਜਾਵੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਨਾ ਪਾਓ।

ਸਤਿਕਾਰ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ

ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤੀ ਖਿੱਚੋਤਾਣ ਰਿਵਾਜ ਤੋੜਨ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਲਾਣਾ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾ ਲਾਓ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸੱਦਾ ਨਾ ਮਿਲੇ ਮੰਦਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹੋ, ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਤੇ ਫ਼ੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ੀ ਬਾਰੇ ਬੇਨਤੀਆਂ ਮੰਨੋ। ਮਣੀਕਰਨ ਵਿਖੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਢਕੋ।

ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸੰਪਰਕ

• 112 — ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕੋ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਨੰਬਰ (ਪੁਲਿਸ, ਫ਼ਾਇਰ ਬ੍ਰਿਗੇਡ, ਐਂਬੂਲੈਂਸ)।
• 108 — ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਸੇਵਾ।
• 1077 — ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਆਫ਼ਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਹੈਲਪਲਾਈਨ।
• ਭੁੰਤਰ ਅਤੇ ਕੁੱਲੂ ਵਿੱਚ ਥਾਣੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਣੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਮੌਜੂਦ ਹੈ; ਖੇਤਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ਕੁੱਲੂ ਵਿੱਚ ਹੈ।
• ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸਫ਼ਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚਲੇ ਆਪਣੇ ਦੂਤਾਵਾਸ ਦਾ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਨੰਬਰ ਨੋਟ ਕਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਨੰਬਰ ਅਤੇ ਤਰੀਕੇ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਪਹੁੰਚਣ ’ਤੇ ਆਪਣੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਤੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰ ਲਓ। ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ ਅਤੇ ਬਚਾਅ ਕੇ ਕੱਢਣ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਯਾਤਰਾ ਬੀਮੇ ਦੀ ਪੁਰਜ਼ੋਰ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।